Tòa liên bang Canada yêu cầu quyết định hồ sơ Start-Up Visa trong 90 ngày

Tòa án Liên bang Canada, trong phán quyết Naghavi kiện Canada (Quốc tịch và Nhập cư), 2026 FC 1370, đề ngày 9/11/2026, đã yêu cầu Bộ Nhập cư, Người tị nạn và Quốc tịch (IRCC) ra quyết định trong 90 ngày đối với một hồ sơ Start-Up Visa nộp từ tháng 3/2021. Thẩm phán Michael Battista cho rằng các Chỉ thị của bộ trưởng, vốn được dùng để giải thích sự chậm trễ kéo dài, trong vụ này là «nguyên nhân gây ra, chứ không phải lý do biện minh cho, sự chậm trễ không có điểm dừng». Bài viết này dựa trên tường thuật chi tiết của IMI Daily ngày 12/11/2026 về phán quyết đã được đánh số và ghi ngày.

Ông Naghavi nộp hồ sơ với cam kết của Biomedical Commercialization Canada Inc., vận hành chương trình Manitoba Technology Accelerator. Ghi chép trong hệ thống quản lý hồ sơ của IRCC cho thấy hồ sơ đã sẵn sàng để kết thúc từ tháng 6/2024, sau khi cán bộ kết luận ông đủ điều kiện và không bị cấm nhập cảnh. Hai bộ chỉ thị sau đó đẩy các nhóm hồ sơ khác lên trước: chỉ thị tháng 4/2024 giới hạn một số hồ sơ mới và ưu tiên hồ sơ từ tổ chức được chỉ định đã có cam kết tài chính tối thiểu; chỉ thị tháng 12/2025 thêm nhóm ưu tiên là đội có ít nhất một thành viên đang có giấy phép lao động Start-Up Visa. Cả hai bộ chỉ thị được áp dụng trở về trước, và hồ sơ này không thuộc nhóm ưu tiên.

Tháng 9/2026, IRCC ước tính còn khoảng 31 tháng xử lý, và chính bằng chứng của bộ thừa nhận con số này chưa tính hết tác động của chỉ thị tháng 12/2025. Thẩm phán tính thời gian chậm là 67 tháng và cho rằng tổng thời gian xử lý có thể «tiến tới một thập niên».

Phán quyết không có nghĩa mọi hồ sơ cũ đều được chấp thuận

Tòa chấp nhận rằng bộ trưởng có quyền ban hành chỉ thị tuần tự, và chỉ thị, về nguyên tắc, có thể giải thích sự chậm trễ, nếu được ban hành ngay tình và phù hợp với mục tiêu của Luật Bảo vệ người nhập cư và người tị nạn, theo cách hiểu từ phán quyết phúc thẩm Benison năm 2026. Điểm IRCC không vượt qua được, theo IMI Daily thuật lại, là không đưa ra được một mốc kết thúc đáng tin cho hồ sơ nằm ngoài nhóm ưu tiên. Lấy chính nguyên nhân gây chậm làm lý do biện minh, thẩm phán viết, là lập luận vòng.

Lệnh mandamus chỉ buộc cơ quan nhà nước phải ra một quyết định, và quyết định đó có thể là từ chối, không phải là chấp thuận hồ sơ. Tòa cũng bác cảnh báo của IRCC rằng một phán quyết cho ông Naghavi sẽ mở đường cho mọi đương đơn Start-Up Visa xin lệnh tương tự: mỗi yêu cầu phải xét theo sự kiện của chính hồ sơ đó.

Băng ghế Tòa án Liên bang đang chia hướng. Tháng 2/2026, thẩm phán Darren Thorne bác một yêu cầu tương tự trong vụ Yim, 2026 FC 254, với hồ sơ cũng nộp tháng 3/2021 và đã hoàn tất đánh giá, vì cho rằng IRCC chỉ chưa tới lượt trong hàng do chỉ thị tạo ra một cách hợp pháp. Tháng 8, thẩm phán Negar Azmudeh theo hướng đó khi bác vụ Jin, 2026 FC 1080. Các thẩm phán Tòa án Liên bang không bị ràng buộc chặt bởi án lệ của nhau, nên Yim và Jin vẫn còn hiệu lực. Không thẩm phán nào trong ba vụ chứng nhận câu hỏi quan trọng để mở đường kháng cáo theo luật nhập cư.

IMI Daily dẫn chứng cứ IRCC trong vụ Yim: khoảng 43.000 hồ sơ Start-Up Visa còn tồn đến tháng 9/2025, và chương trình đã ngừng nhận hồ sơ mới vào cuối năm đó. Chỉ thị giới hạn số người được chấp nhận mỗi năm theo Start-Up Visa và diện tự doanh ở mức 500. Một lệnh của tòa có thể đưa một hồ sơ lên trước mà không làm thay đổi hạn mức đó. Phán quyết này cũng không tự áp dụng cho mọi hồ sơ; đương đơn có tình tiết tương tự, đặc biệt khi hồ sơ đã được đánh giá xong từ lâu và không có mốc kết thúc, mới là nhóm mà lập luận Naghavi nhắm tới trực tiếp.

Nguồn: IMI Daily, «Canadian Court Ruling Gives Stalled Start-Up Visa Applicants a Way to Force IRCC Decisions», 12/11/2026, tường thuật phán quyết Naghavi v Canada (Citizenship and Immigration), 2026 FC 1370, ngày 9/11/2026, thẩm phán Michael Battista. Bản đầy đủ trên cổng tòa không lấy được tại thời điểm viết bài.

Đọc thêm: Quốc tịch đầu tư và cư trú đầu tư khác nhau thế nào.

Câu hỏi thường gặp